Adulum blue plaque LlanelliTŷ Newydd

Location: Long Row.
Sponsor: Communities First Felinfoel

According to tradition, a small community of Baptists were said to have met and worshipped in the district of Llanelli before 1653. John Myles, a minister of Ilston (Gower) is listed as a 'Lecturer' there in 1656. 'Lower Mill' is reputed to be one of their meeting places.

Following the restoration of the crown in 1660, Baptists were forced to worship in secret, hiding in houses and caves, as there was persecution of Nonconformist sects throughout the land. One such meeting place was in a cave not far from Felinfoel at a place called Goitrewen.

In 1689, an Act of Religious Tolerance was passed allowing nonconformists to worship openly. The first Baptist chapel in the district was that built at Felinfoel in 1709. It was then known as 'Tŷ Newydd' meetinghouse, the name that it bore until 1840 when the chapel was rebuilt. It then took the name of 'Adulam'. The old Felinfoel millpond would have been a suitable venue for the chapel's baptismal ceremonies. Today, a purpose-built baptismal pool can still be seen in the village, adjacent to the Lliedi Bridge.

Notes
'Carmarthenshire Notes' edited by Arthur Mee p4


 

Tŷ Newydd

Safle: Rhes Hir
Noddwr: Cymunedau yn Gyntaf Felin-foel.

Ty Newydd by John Wyn HopkinsYn ôl y traddodiad, byddai cymdeithas fechan o Fedyddwyr yn cwrdd er mwyn addoli yn ardal Llanelli cyn 1653. Rhestrir John Myles, gweinidog o Ilston (Bro Gŵyr), yn 'Ddarlithydd' yno yn 1656. Dywedir taw 'Melin Isaf' oedd un o'u mannau cyfarfod. Yn dilyn adferiad y goron yn 1660, gorfodwyd Bedyddwyr i addoli'n ddirgel, gan guddio mewn tai ac ogofâu am fod yr enwadau Anghydffurfiol yn cael eu herlid trwy'r wlad. Un o'r mannau cyfarfod hynny oedd ogof heb fod nepell o Felin-foel mewn lle o'r enw Goetrewen.

Yn 1689, pasiwyd Deddf Goddefgarwch Crefyddol yn caniatáu i Anghydffurfwyr addoli'n agored. Adeiladwyd capel cyntaf y Bedyddwyr yn y fro yn Felin-foel yn 1709. Fe'i hadwaenid wrth yr enw 'Tŷ Newydd' tan 1840 pan ailadeiladwyd y capel a mabwysiadu'r enw 'Adulam'. Byddai hen bwll melin Felin-foel wedi bod yn fan cyfarfod addas ar gyfer seremonïau bedydd y capel. Heddiw, gellir gweld pwll bedyddio pwrpasol yn y pentref, gyferbyn â phont Lliedi.

Nodiadau
'Carmarthenshire Notes' golygwyd gan Arthur Mee cyfrol II t4

LCH0117