Carmarthenshire Railway or TramwayLocation: Sustrans Cycle-way– Tan Y Rhodyn.
Sponsor: Communities First Felinfoel

The Carmarthenshire Railway began operating as a horse-drawn railway, linking Alexander Raby’s iron furnace in the village of Cwmddyche (later Furnace) to his shipping place on the coast. It was later incorporated into the Carmarthenshire Railway when an Act of Parliament was passed in June, 1802, allowing its construction. The railway linked Raby’s furnace and various collieries to important mineral sources in the Great Mountain area, Cross Hands. Interestingly, an 1801 plan of the railway shows it passing very close to the ‘Meeting House, Tŷ Newydd’ (Adulam Chapel). The railway, the earliest operating public railway in Great Britain, consisted of horse-drawn wagons running on cast iron tram-plates. The Railroad was later replaced by the Llanelly & Mynydd Mawr Railway, which ceased operating on the closure of the Cynheidre Colliery. Its route is now marked by a cycle-way.

Notes / Nodiadau

The Llanelly & Mynydd Mawr Railway’ by / gan M.R.C. Price


Rheilffordd / Tramffordd Sir Gaerfyrddin
Safle: Llwybr Seiclo Sustrans – Tan Y Rhodyn.
Noddwr: Cymunedau yn Gyntaf Felin-foel.

Gorslas Tramroad MemorialDechreuodd Rheilffordd Sir Gaerfyrddin weithredu fel rheilffordd a dynnwyd gan geffyl yn cysylltu ffwrnes haearn Alexander Raby ym mhentref Cwmddyche (pentref Ffwrnes nawr) â’i lanfa ar yr arfordir. Fe’i hymgorfforwyd yn nes ymlaen yn rheilffordd Sir Gaerfyrddin pan basiwyd Deddf Seneddol ym mis Mehefin 1802 yn caniatáu ei hadeiladu. Cysylltai’r rheilffordd ffwrnes Raby a glofeydd eraill ag adnoddau mineral yn ardal Mynydd Mawr ger Cross Hands. Mae cynllun yn dyddio o’r flwyddyn 1801 yn dangos y rheilffordd yn rhedeg yn agos iawn i’r ‘Tŷ Cwrdd, Tŷ Newydd’ (Capel Adulam bellach). Wagenni a gâi eu tynnu gan geffylau ar blatiau tram o haearn bwrw oedd y rheilffordd hon, y rheilffordd weithredol gyhoeddus gynharaf ym Mhrydain. Fe’i disodlwyd yn ddiweddarach gan reilffordd Llanelli a Mynydd Mawr a daeth i ben ar ôl cau glofa Cynheidre. Fe nodir ei thrac yn awr gan lwybr seiclo.

See also Mynydd Mawr Railway

LCH0074